Leeftijdslabel

En hoe oud was hij? Hoe oud was zij? 
Het valt mij al jaren op dat dit dè vraag der vragen is bij een condoleance.

Het is de eerste vraag die in gedachten, of hardop gesteld wordt, nadat je iemand een hand geeft. 
De hand die eigenlijk bedoeld is als een hart onder de riem, maar soms als een steek in de rug voelt. De ander wil medeleven tonen, maar door deze vraag verworden lieve intenties een oordeel.

"Hoe oud was hij?"

De gemeende interesse wordt plotsklaps weggevaagd door een goedbedoelde, maar onbeduidende vraag. De ontvangen empathie verliest aan kracht.

"Negen en zeventig."

En dan? Wat zeg de ander daarna? Wat denkt hij of zij?

"Ooooooh, maar dan is het toch niet erg? Dan mag het ook toch? Dat is toch een mooie leeftijd om te sterven? Dan heeft hij toch een lang leven achter de rug?"

Als aanhanger van ons huidige regeringbeleid hoor je zo iemand denken: "dat werd dan ook eens tijd! Zo'n oudje kost teveel. Mijn zorgpremie wordt veel te hoog!" De regering heeft immers ook een beleid, waarbij natuurlijke selectie hoog in het vaandel staat. Dure operaties op hogere leeftijd doen we dus niet meer. De risico's zijn hoger dan de potentiële (kortdurige) baten, dus ome Henk van tachtig jaar heeft pech.

Dit is een gemakkelijke en bijna logische gedachtegang. Tenminste, als het geen geliefde uit eigen kring betreft.

Terug naar die ene vraag der vragen. Waaraan voorbij gegaan wordt is jouw relatie tot de overledene. Wat hij/zij voor jou betekende. Hoe groot het verlies is. Hoezeer het gemis aan je vreet. Natuurlijk is het anders als een kind van zeven overlijd of een moeder van twee en negentig. Verstandelijk weet je dat het eerste tegennatuurlijk en wreder is dan het tweede.

Het hart van de zoon van de twee en negentig jarige moeder vertelt hem dat het geen moer uit maakt. Aan een persoonlijk verlies kun je geen leeftijd hangen. 

Een vraag naar leeftijd heeft niets, maar dan ook helemaal niets te maken met het rouwproces, het  verlies van een geliefd iemand, een intieme vriend, een onmisbare moeder. Hoe oud je zelf ook bent, hoe oud de verloren gegane ziel ook is, het blijft een keihard, definitief afscheid. Nooit meer een knuffel, bemoedigend woord, kopje thee, samen babbelen.

Er is alleen gemis. Intiem gemis. Donder op met je leeftijdslabel! 

Over een hele tijd kun je weer logisch denken, weet je dat het erbij hoort. Maar nu nog niet.
Afscheid kan mooi zijn, waardig en intiem, maar ook rauw, onverwachts en hartverscheurend. 
Een permanente breuk van je hart.

Het is zwaar om het condoleance gesprek te moeten aangaan. Meestal weten we niet wat we moeten zeggen om de ander te troosten, weten we ons geen houding te geven bij de aanblik van rouw.  Het gaat er echter niet zozeer om dàt je iets zegt, maar dat de ander zich gesteund en begrepen voelt. Het is geen schande om te prevelen "ik weet niet zo goed wat te zeggen."

Een stevige hand, warme knuffel of indringende blik van mededogen kan ook genoeg zijn. 

Woorden zijn soms overbodig, maar àls we iets willen zeggen, vraag dan niet meteen naar de leeftijd. Zeg iets in de trant van...



"Heel veel sterkte gewenst in deze moeilijke tijd."

"Hopelijk vind je troost in mooie herinneringen."

"Heb je iets nodig?" "Kan ik iets voor je doen?"

"Ik vind het heel erg voor je, wat moet het zwaar voor jou zijn."

"Je vader was een geliefde collega op het werk."

Of het simpele "ik ben er voor je als je mij nodig hebt."

Wil je het helemaal met een zwart lintje afmaken, vraag dan over een tijdje nog eens hoe het gaat.

Dan komt medeleven pas ècht oprecht over.

Vaak wordt dit vergeten, want het leven gaat door.

Ook dat is een natuurlijk proces.

Maar dat weet je pas als het gemis is verworden tot een liefdevolle herinnering.